Ana Sayfa Sayılar Sipariş Linkler İletişim English
Detaylı Arama  
Kaleii Mzesi
Akmed etkinlikleri ve duyuruları hakkında bilgi almak isterseniz listemize üye olunuz.
E-Mail:
İsim:
Soyisim:
 
 
 
 
ANMED Sayı: 2006-4
 
Adana Höyük Araştırmaları: Kozan ve Yumurtalık İlçeleri
Erkan KONYAR
 

İ.Ö. 2. binde Kizzuwatna, Yeni Assur - Geç Hitit dönemlerinde Hilakku veya Que olarak bilinen Çukurova’nın höyük tipindeki yerleşme alanları açısından oldukça zengin olmasına karşın bugün bölgede arkeolojik bir kazı yoktur.

2. binyılın ortalarında ve 1. binyılda Anadolu etkisine açık bölgenin, Anadolu, Mezopotamya kültürleri arasında ilişkiyi sağlayan bir köprü niteliğinde olması kaçınılmazdır. Bunun yanında bölgenin Anadolu etkisinden çok Kuzey Suriye ile kültürel açıdan organik bir bağ taşıdığı söylenebilir. 2. binyılın ortalarında ortaya çıkan Suriye-Kilikya Boyalıları bölgenin en özgün çanak çömlek topluluğunu yansıtır. Gerek Tel Açana gerekse son yıllarda Kinet Höyük’te bu grup mallar anıtsal mimarinin oluşturduğu tabakalardan gelmiştir. Aynı zamanda Mersin-Yumuktepe, Tarsus-Gözlükule ve Mersin-Soli gibi yerleşme alanlarının 2. binyıl tabakalarında aynı malzeme grubu görülebilmektedir. Suriye-Kilikya Boyalıları olarak adlandırılan çanak çömleklerin bölgenin kültürel ve siyasi olarak güçlü olduğu bir dönemde ortaya çıktığı açıktır. Aynı kültürel süreç Kuzeybatı Suriye’de de izlenebilmektedir.

Yine bu malzemenin bölge höyüklerindeki yoğunluğu söz konusu dönemdeki nüfus ve yerleşme yoğunluğuna da işaret eder. Bölgenin Eski Hitit ve Hitit İmparatorluk dönemlerindeki yerleşme coğrafyası ve Hititlerin bölgedeki etkinliği de araştırmaya değer diğer bir konudur. Bölgeye Hitit etkisinin tam olarak ne zaman ulaştığı tam olarak ortaya konamamakla birlikte özellikle Hitit İmparatorluk Çağı’nda bu etkinin izlenebildiğ i saptanmıştır. Yakın bölgede kazısı yapılan Mersin-Yumuktepe, Tarsus-Gözlükule ve Dörtyol-Kinet Höyük’te saptanan Hitit etkili tabakalar bu kronolojiyi destekler.

Yumurtalık Çalışmaları:
 Yumurtalık bölgesi coğrafi konumuyla yerleşme coğrafyası açısından uygun özeliklere sahip alanlardandır. Özellikle Akdenize açılma stratejisi çevresinde önemli bölgelerden olmalıdır. Kinet, Ugarit (Ras fiamra), Gözlükule, Yumuktepe ve Soli gibi yerleşmeler dikkate alındığında sahil şeridinin prehistorik çağlardan başlayarak 2. binyıl ve 1. binyılda da önemli yerleşmeleri barındırdığı anlaşılmaktadır.

Yumurtalık ilçesinin kuzeyinde Gölovası ilçe sınırları içinde, BOTAfi istasyonunun batısında yer alan Gölovası Höyüğü, bu bölgedeki en büyük yerleşim alanıdır. Ova düzeyinden yaklaşık 22 m. yüksekliğindedir ve güneye doğru teraslar yaparak alçalmaktadır. Gölovası Höyüğü’nden toplanan az sayıdaki çanak çömlek genel olarak Yunan-Roma ve Ortaçağ’a tarihlenebilir.

Yeniköy Höyüğü aynı adlı köyün güneyinde Ceyhan Yumurtalık karayolunun doğusunda yer almaktadır. Küçük boyutlu olan höyüğün etekleri tamamıyla tıraşlanmıştır. Bugün eteklerde, tahribat çukurları içinde, temelleri daha iri taşlardan, üst kısımlar ise yassı sal taşlarından yapımlı ş, yaklaşık 1.5 m. yüksekliğinde bir sur kalıntısının varlığı görülmektedir. Höyükten toplanan çanak çömlekler ve yazıtlı bir tuğla parçası burada da Roma Dönemi yerleşmesi olduğunu göstermektedir.

Yeniköy Höyüğü’nün birkaç kilometre güneyinde, yine Yumurtalık bölgesinin büyük boyutlu höyüklerinden biri olan Zeytinbeli yer alır. Yaklaşık olarak 12 m. yüksekliğinde, kuzey-güney ekseninde 220 m., doğu-batı ekseninde ise 90 m. olan höyük, yine tarla sürerken oldukça fazla tahrip edilmiştir. Akdeniz kıyı şeridinden yalnızca birkaç kilometre kuzeyde yer alan höyük yüzeyinden toplanan çanak çömleklerin içinde Suriye-Kilikya Boyalı ları olarak adlandırılan tür dikkat çekicidir. Bölgenin yakınında yer alan Kinet Höyük’ten elde edilen stratigrafik veriler ve C14 sonuçlarına göre Orta Tunç II-Son Tunç I dönemlerine tarihlenir. Tarsus-Gözlükule, Mersin-Yumuktepe ve Tel Açana höyüklerinde de ufak farklılıklar olmakla birlikte Orta Tunç Çağı’ndan Son Tunç Çağı’na uzanan bir kronolojide değerlendirilmiştir. Çanak çömleklerde açık krem-pembemsi devetüyü veya devetüyü astar üzerine kırmızı, kahverengi veya siyah renk boyayla çekilen yatay bantlar arasına zikzak, dalga, kafes, sağa veya sola yatık boya bant bezeme uygulanmıştır. Dışa çekik ağız kenarlı çömlekler, omurgalı dışa çekik ağız kenarlı çanaklar ve yonca ağızlı testiler belirlenen formlardandı r. Zeytinbeli Höyüğü’nde toplanan önemli bir diğer malzeme grubu ise, Hitit İmparatorluk Çağı’nda standart bir form olarak kendini gösteren içe kalınlaştırılmış ağız kenarlı çanaklar ve tepsilerden oluşur. Pembemsi devetüyü renkte, bazıları kırmızımsı, hamurunun renginde astarlı açkısız örneklerdir. Malzemenin yoğunluğu burada en azından bir Hitit tabakasının varlığına işaret etmektedir. Bilindiği üzere yine yakın bölgede yer alan Mersin-Yumuktepe, Tarsus-Gözlükule ve daha doğuda Kinet Höyüğün Son Tunç II tabakaları Hitit etkili buluntulara sahiptir.

Kırmıtlı Köyü’nün doğusunda yer alan Tülek orta büyüklükte bir höyüktür. 22 m. yüksekliğinde olan höyüğün güney ve doğusu teraslar yaparak alçalır. Bu alanda, yüzeyde dikdörtgen planlı yapıların temelleri izlenebilmektedir. Höyükten eser halde Suriye-Kilikya Boyalıları türünden kap parçaları toplanmıştır. Belirgin olan grup Roma İmparatorluk Çağı ve Ortaçağı işaret eder.

Bu bölgede bulunan Körkuyu, Hardal ve Yeniköy höyükleri tamamen ortadan kaldırılmıştır. Buna karşılık Toros Gübre Fabrikası içinde yer alan ve özel izinle girebildiğimiz, bölgenin büyük höyüklerinden olan Muttalip ve BOTAfi arazisi içinde yer alan başka bir höyük tahrip olmaktan kurtulabilmiştir.

Kozan Çalışmaları:
İkinci çalışma alanımız olan Kozan İlçesi’nde tespit ettiğimiz en büyük höyük Tılan Höyüğüdür. Aynı adı taşıyan modern köy yerleşmesinin bir bölümü höyüğün etekleri üzerine kurulmuştur. Höyük 39 m. yüksekliğindedir. Batısında doğal bir kayalık tepe yer alır. Burada kaya basamakları, nişler ve kenarları köşeli bazen bir mekânı anımsatan kaya oyukları gözlenmektedir. Roma İmparatorluk Çağı’na ait olduğunu düşündüğümüz yerleşme ve nekropol alanı batı yönde modern köyün içlerine kadar uzanmaktadır. Tılan Höyüğünden toplanan malzeme grubu zengin bir envanter ve uzun bir kronolojik sürece işaret eder. Kalkolitik Dönem boyalı çanak çömlekleri, el yapımı basit ağız kenarlı İlk Tunç Çağ kap parçaları ve çok sayıda Orta Tunç Çağı Suriye-Kilikya Boyalısı toplanmı ştır. Suriye-Kilikya Boyalıları yanında az sayıda olmakla birlikte Son Tunç II ve Erken Demir Çağı ile ilişkilendirilen Miken-Kıbrıs boyalıları da tespit edilmiştir. Höyükte yine Helenistik-Roma Çağı özellikleri gösteren mallar ve Ortaçağ sırlı çanak çömlekler parçaları toplanmıştır.

Tılan Höyük’te ayrıca Tarsus-Gözlükule ve Mersin örneklerinden yola çıkılarak Orta Tunç Çağı’na tarihlediğimiz bir adet ağırşak ve henüz tam olarak tanımlayamadığımız pişmiş toprak bir silindir mühür bulunmuştur. Kozan İlçesi’ndeki ikinci çalışma alanımız Tırmıl Höyüğü olmuştur. Dikili Köyü sınırları içinde yer alan höyük yaklaşık 10 m. yüksekliğindedir. Üzeri tarla olarak kulanı lan höyüğün doğudaki önemli bir kısmı İmamoğlu-Kozan karayolu tarafından kesilmiştir. Bir nevi höyüğün içinden yol geçirilmiştir. Tırmıl Höyüğünde el yapımı düz ağızlı derin İlk Tunç Çağı kâseleri ile Suriye-Kilikya Boyalıları dikkati çeken malzeme grubudur. Özellikle bazıları yonca ağızlı, boya bezemeli örnekler Orta Tunç Çağı II’nin belirgin formlarını oluştururlar. Höyükte bulduğumuz pişmiş toprak bir damga mühür ise bölgedeki benzerlerinden yola çıkılarak Orta Tunç Çağı’na tarihlenmiştir

Önceki Sayfa PDF belgesi olarak a Makaleyi Yazdır